#JMBELOG • Journal Article • Islamic Studies • Public Health

Rokok, Vape & Shisha: Analisis Hukum Islam, Kesihatan Awam dan Dinamika Ketagihan Moden

Ditulis dalam gaya jurnal reflektif #JMBELOG • Disediakan untuk blog akademik & kesedaran masyarakat

Abstrak

Artikel ini membincangkan analisis menyeluruh terhadap rokok, vape dan shisha dari sudut hukum Islam kontemporari serta kesihatan awam moden. Perbincangan ini turut meneliti evolusi fatwa, perubahan pandangan ulama, serta faktor psikologi ketagihan yang menjadikan ketiga-tiga bahan ini sukar ditinggalkan oleh pengguna. Kajian ini menggunakan pendekatan gabungan fiqh maqasid, data kesihatan global, serta teori ketagihan moden.

1. Pengenalan

Rokok, vape dan shisha merupakan fenomena global yang bukan sahaja berkait dengan gaya hidup, tetapi juga dengan kesihatan, ekonomi dan spiritual manusia. Dalam konteks Islam, isu ini berkembang daripada perbincangan fiqh tradisional kepada fatwa kontemporari yang lebih berasaskan data saintifik.

“Ketagihan bukan sekadar tabiat, tetapi sistem yang dibina dalam tubuh dan jiwa manusia.”

2. Evolusi Hukum Islam terhadap Rokok

Pada peringkat awal kemunculannya pada abad ke-17, rokok tidak mempunyai penilaian hukum yang seragam dalam kalangan ulama. Sebahagian menganggapnya harus atau makruh kerana ketiadaan bukti mudarat yang jelas.

Namun, apabila kajian perubatan moden berkembang, pandangan ini berubah secara drastik. Institusi seperti Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) dan majlis fatwa antarabangsa mula mengisytiharkan rokok sebagai haram berdasarkan prinsip menjaga nyawa dan mengelakkan kemudaratan.

WHO mengesahkan bahawa tembakau adalah penyebab utama kematian yang boleh dicegah di dunia.

(Harvard citation: World Health Organization, 2024)

3. Vape dan Perubahan Fatwa Pantas

Vape merupakan fenomena baharu yang muncul dalam era teknologi moden. Berbeza dengan rokok, vape terus dinilai dengan data saintifik semasa yang lebih pantas dan menyeluruh.

Kajian menunjukkan bahawa vape mengandungi nikotin dalam bentuk yang lebih mudah diserap serta bahan kimia aerosol yang boleh memberi kesan kepada paru-paru dan sistem saraf.

Oleh itu, banyak institusi fatwa termasuk JAKIM menetapkan hukum haram lebih awal berbanding rokok tradisional.

“Islam tidak menunggu kerosakan menjadi sejarah untuk mengharamkan sesuatu.”

4. Shisha dan Kesalahfahaman Sosial

Shisha sering dianggap sebagai aktiviti sosial yang lebih ringan. Namun, kajian menunjukkan bahawa satu sesi shisha boleh menghasilkan jumlah asap yang lebih tinggi berbanding beberapa batang rokok.

Kandungan karbon monoksida yang tinggi menjadikan shisha berbahaya kepada sistem pernafasan dan jantung.

5. Perbandingan Kesihatan

• Rokok → kanser paru-paru, penyakit jantung, strok
• Vape → ketagihan nikotin tinggi, kesan paru-paru akut, gangguan neurologi
• Shisha → karbon monoksida tinggi, risiko pernafasan, jangkitan sosial

6. Psikologi Ketagihan

Ketagihan berlaku apabila otak manusia mula bergantung kepada dopamin yang dilepaskan melalui nikotin. Ini membentuk kitaran:

Trigger → penggunaan → rasa lega → pengulangan

Vape khususnya memperkuat kitaran ini kerana ia boleh digunakan secara berterusan tanpa had jelas.

7. Perspektif Maqasid Syariah

Dalam Islam, penjagaan nyawa (hifz al-nafs), akal (hifz al-aql) dan harta (hifz al-mal) merupakan asas utama.

Ketiga-tiga produk ini bertentangan dengan maqasid kerana:

• Merosakkan kesihatan
• Mengganggu fungsi akal melalui ketagihan
• Membazirkan harta

8. Strategi Berhenti (Pendekatan Integratif)

Psikologi:

• Trigger replacement
• Delay technique (tunda 10 minit)
• Environment control

Spiritual:

• Istighfar & zikir
• Solat sunat ketika craving
• Penguatan niat kerana Allah

“Perubahan bukan sekadar meninggalkan tabiat, tetapi membina semula diri.”

9. Perbincangan

Analisis menunjukkan bahawa gabungan pendekatan kesihatan moden dan fiqh Islam menghasilkan kesepakatan bahawa rokok, vape dan shisha adalah berbahaya dan tidak selari dengan prinsip menjaga kehidupan manusia.

10. Kesimpulan

Ketiga-tiga bahan ini bukan sekadar isu hukum, tetapi isu kehidupan manusia moden. Islam melalui pendekatan maqasid menegaskan bahawa segala yang memudaratkan perlu dielakkan.

“Setiap nafas adalah peluang, bukan ruang untuk memusnahkan diri sendiri.”

Rujukan (Harvard Style)

World Health Organization (2024) Tobacco Fact Sheet. Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco

Centers for Disease Control and Prevention (2023) Electronic Cigarettes and Health. Available at: https://www.cdc.gov/tobacco

Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) (2023) Fatwa Merokok dan Vape. Available at: https://www.islam.gov.my

Majlis Fatwa Kebangsaan Malaysia (2015) Hukum Merokok dalam Islam.

– TAMAT ARTIKEL –